nov 302014
 

Speculaas

Speculaas kan op veel verschillende manieren worden gemaakt. Uiteraard is het mogelijk om speculaas gewoon bij de warme bakker of in de supermarkt te kopen, maar vaak veel leuker en lekkerder is het om zelf verse speculaas te maken. Zeker in de decembermaand is speculaas heel populair, het hoort echt bij het Sinterklaas feest op 5 december. Speculaas kan heel gemakkelijk en goedkoop worden gemaakt in de oven, tot:

  • kleine speculaas koekjes
  • dikke brokken
  • gevuld speculaas
  • speculaas poppen
  • speculaas met chocolade

Speculaas als koekje bij de thee of de koffie wordt het hele jaar door gegeten. Dikke brokken, gevulde speculaas en speculaaspoppen zijn vooral populair in de winterperiode en helemaal in de periode rond Sinterklaas.

Speculaas is een koek soort dat niet veel rijst, het bevat enkel bakpoeder als rijsmiddel, waardoor het een vaste structuur heeft. Speculaas wordt gemaakt door boter te mengen met  basterdsuiker en speculaaskruiden, en dit dan te mengen met de bloem (traditioneel uitsluitend roggemeel) en het bakpoeder. Bij het maken van het deeg is het belangrijk om de temperatuur van het deeg niet te snel te laten stijgen. Dit deeg wordt liefst een nacht in een koude omgeving gezet zodat de smaak van de kruiden het deeg terdege kan doordringen, waarna het in vormen gebakken wordt in een warme oven.

Kenmerkend voor speculaas zijn – behalve de bruine suiker (liefst bruine rietsuiker) – de speculaaskruiden die bestaan uit een mengsel van kaneel, nootmuskaat, kruidnagel, gemberpoeder kardemom en witte peper. Verschillende variaties zijn echter mogelijk met bijvoorbeeld anijs, korianderzaad en foelie.

Typisch Belgisch zijn de dikkere ovalen speculaasjes die nog zacht zijn, en niet ‘knappen’ bij het breken. In Nederland komen deze ook voor, maar deze zijn dan vaak minder groot en dik. In Nederland zijn deze dan meestal gevuld met amandelspijs of amandelpasta, een ietwat duurdere speculaas die meer door de warme bakker wordt tentoongesteld. In geval van vulling, wordt in België een zachte speculaas meestal gevuld met een laag kokosspijs.

Soms wordt ook wel sukade (Aranzini), amandelen en/of oranjesnippers door het deeg gekneed, zowel voor harde als voor zachte speculaas.

Speculaas

Voor ongeveer 50 kleine speculaasjes als koekje

Speculaas Ingrediënten

  • 200 gram bloem
  • 120 gram boter
  • 100 gram bruine basterdsuiker
  • 1/2 theelepel bakpoeder
  • 6 gram speculaaskruiden
  • ongeveer  1 theelepel zout
  • eventueel: 1 eetlepel melk om het deeg soepel te maken
  • 50 gram amandelen

Speculaas Recept

  • Hak of snipper de amandelen, pel ze niet
  • Roer de andere droge ingrediënten in een kom goed door elkaar
  • Voeg de boter toe, snijd deze met twee messen in kleine stukjes en kneed alles zo snel mogelijk goed door elkaar. Probeer te voorkomen dat het deeg warm wordt door de handen
  • Meng de amandelen door het deeg en eventueel de melk
  • Vorm op één van de onderstaande manieren speculaasjes van het deeg:
  • 1. Bestuif een speculaasplank met rijstebloem (kindermeel) of aardappelmeel. Druk een portie deeg in de figuren en snijd met een scherp mes het overtollige deeg weg. Klop de deegfiguurtjes eruit door een korte slag met de plank op het aanrecht
  • 2. Bestuif het aanrecht en de deegrol met bloem. Rol het deeg uit tot een lap van 0,3 centimeter dikte. Steek uit het deeg de koekjes met behulp van een borrelglaasje of een ander vormpje
  • Boter de bakplaat van de oven in of gebruik bakpapier
  • Verwarm de oven voor op tot 180 graden
  • Schuif de bakplaat in het midden van de oven en bak de speculaasjes  in ongeveer 20 minuten gaar
  • Maak, terwijl de eerste bakplaat in de oven is, de tweede bakplaat klaar voor de volgende speculaasjes
  • Neem de bakplaat met gare koekjes uit de oven en schuif de tweede bakplaat erin
  • Neem de gare koekjes van de bakplaat en leg ze plat neer op een taartrooster of omgekeerd op het aanrecht en laat deze uitwasemen en afkoelen

Speculaas Tips

  • Deze zelfgemaakte speculaas koekje zijn lang houdbaar, in een goed af te sluiten koektrommel of in een weckpot
  • Behalve de speculaasjes te eten bij de koffie of de thee, is het ook heerlijk om deze als lunch te eten als broodbeleg. Helemaal lekker is het, om vooraf de sneetjes brood te smeren met wat boter, de lunchbox van te voren klaar te maken en deze mee te geven naar school of naar het werk. Dan worden de speculaasjes heerlijk zacht en mengen ze met de boter.
aug 312014
 

Sinterklaas

Sinterklaas of Sint-Nicolaas is de hoofdfiguur van het gelijknamige jaarlijkse volksfeest (oorspronkelijk een kinderfeest) dat op 5 december en 6 december in Nederland, België en in enkele (voormalige) Nederlandse koloniën wordt gevierd.

Sinterklaas is vooral een leuk en gezellig feest, waarbij traditioneel pepernoten worden gestrooid, kruidnoten worden gegeten, eventueel met zoetigheid zoals schuimpjes.

Deze moderne vorm van het sinterklaasfeest komt waarschijnlijk voort uit het prentenboekje Sint Nicolaas en zijn knecht (1850) van de onderwijzer Jan Schenkman (1806 – 1863), maar het kinderfeest heeft een veel oudere oorsprong.

In verschillende delen van Europa wordt het kinderfeest van Sint-Nicolaas eveneens gevierd, maar de invulling van de folklore verschilt per streek. De twee belangrijkste verschillen zijn de manier waarop Sinterklaas arriveert, en het uiterlijk van zijn knecht.

Sinterklaas Geschiedenis

Schoen zetten

In Nederland zet men vanaf ten minste de 15e eeuw de schoen. In eerste instantie gebeurde dat in de kerk en was de opbrengst voor de armen. Uit archiefstukken blijkt dat vanaf 1427 in de Sint-Nicolaaskerk in Utrecht schoenen werden gezet op 5 december, pakjesavond. Rijke Utrechters legden wat in de schoenen en de opbrengst werd verdeeld onder de armen op 6 december, de officiële sterfdag van de Heilige Nicolaas.

Het Sint Nicolaasfeest, Richard Brakenburg, 1685

Uit de 16e eeuw bestaan beschrijvingen van het schoen zetten door kinderen in de huiskamer. Kunstschilder Jan Steen heeft in de 17e eeuw de sinterklaasochtend op twee schilderijen vastgelegd. Daarop is ook goed te zien wat de kinderen in hun schoen kregen. Vaak was dat naast speelgoed verschillende soorten snoepgoed zoals speculaas, kruidnoten, pepernoten, borstplaat, chocoladeletters, taaipoppen en marsepein. Dit zijn eeuwenoude lekkernijen die in traditionele vormen werden gemaakt. Als drank werd chocolademelk en warme bisschopswijn geschonken. Opvallend is dat vooral jongens een roe of zakje zout in de schoen vonden.

Tegenwoordig is het sinterklaasfeest een familiefeest en zetten kinderen hun schoen klaar vanaf het moment dat de Sint in het land is aangekomen. Traditioneel wordt de schoen bij de haard gezet, want Zwarte Piet komt vanaf het dak door de schoorsteen naar binnen. In woningen zonder schoorsteen wordt de schoen veelal voor de verwarming, bij de voordeur, bij de achterdeur of bij een raam dat open kan gezet. De volgende dag vinden de kinderen dan wat lekkers of een klein cadeautje in hun schoen. Het wordt op prijs gesteld als de kinderen iets terugdoen, en dus leggen ze vaak een tekening voor Sinterklaas en de Pieten in de schoen, of een wortel, hooi of suikerklontjes voor de schimmel van Sinterklaas. Ook zingen zij diverse sinterklaasliedjes bij de schoen om Sinterklaas te verwelkomen.

Pakjesavond

Een pakjesavond was voor de Tweede Wereldoorlog geen algemeen verschijnsel. De crisisjaren speelden daarin een belangrijke rol. De toenemende welvaart na de oorlog bood echter meer ruimte voor een geefcultuur, een geschenkenfeest in het kader van het oer-Hollandse Sinterklaasfeest. Het schoentje zetten op pakjesavond was in veel gezinnen vlak na de Tweede Wereldoorlog gebruikelijk. Dit ceremonieel was omgeven door een sfeer van geheimzinnigheid.

Sinterklaas transformeerde echter gaandeweg van onzichtbare magische brenger van wonderbaarlijke gaven tot een opa-achtige kindervriend, die de kinderen met zijn zwarte pieten thuis met een zak vol cadeautjes bezocht.

Ouders gaven hun kinderen in eerste instantie zelfgemaakte cadeaus en later gekochte cadeautjes.

Pakjesavond is tegenwoordig al lang niet meer alleen voor kinderen. Volwassenen geven elkaar, vaak anoniem, geschenken, al dan niet voorzien van een sinterklaasgedicht of verpakt als ‘surprise’. Vaak wordt door middel van lootjes trekken anoniem bepaald voor wie men een cadeautje moet kopen of maken.

Pakjesavond is vooral een Nederlands fenomeen. In België kent men zoiets niet. Daar wordt gebruikelijk de ochtend van de zesde december uitgekozen als pakjesochtend. Liedjes worden hier gezongen op de avond dat kinderen hun schoentje zetten.

Zwarte Piet

Sinds vorig jaar is Zwarte Piet onderwerp van discussie, in elk geval in Nederland. Mag Piet nog wel zwart zijn, of moet hij nu gekleurd of wit worden? Wordt zwarte Piet gediscrimineerd, of mag de traditie blijven voortbestaan? In elk geval is het Piet (zwart of niet) die de pepernoten rondstrooit. Dat zal vast zo blijven, maar of hij nu witte Piet, gekleurde Piet of toch zwarte Piet is, daarover is nog geen duidelijkheid.